วันลอยกระทง

ประวัติความเป็นมาของวันลอยกระทง

คติที่มาเกี่ยวกับวันลอยกระทงมีอยู่หลายตำนาน ดังนี้

                1. การลอยกระทง เพื่อขอขมาแก่พระแม่คงคา

                2. การลอยกระทง เพื่อบูชาพระผู้เป็นเจ้าตามคติพราหมณ์ คือบูชาพระนารายณ์ซึ่งบรรทมสินธุ์อยู่ในมหาสมุทร

                3. การลอยกระทง เพื่อต้อนรับพระพุทธเจ้า ในวันเสด็จกลับจากเทวโลก เมื่อครั้งเสด็จไปจำพรรษาอยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อทรงเทศนาอภิธรรมโปรดพระพุทธมารดา

                4. การลอยกระทง เพื่อบูชาพระพุทธบาท ของพระพุทธเจ้า ที่หาดทรายริมแม่น้ำนัมมทานที เมื่อคราวเสด็จไปแสดงธรรมโปรดในนาคพิภพ

                5. การลอยกระทง เพื่อบูชาพระจุฬามณีบนสวรรค์ ซึ่งเป็นที่บรรจุพระเกศาของพระพุทธเจ้า

                6. การลอยกระทง เพื่อบูชาท้าวพกาพรหม บนสวรรค์ชั้นพรหมโลก

                7. การลอยกระทง เพื่อบูชาพระอุปคุตตะเถระ ซึ่งบำเพ็ญเพียรบริกรรมคาถาอยู่ในท้องทะเลลึกหรือสะดือทะเล 

ประวัติการลอยกระทงในประเทศไทย

การลอยกระทงในประเทศไทยมีมาตั้งแต่ครั้งสุโขทัย เรียกว่า การลอยพระประทีปหรือลอยโคม เป็นงานนักขัตฤกษ์รื่นเริงของประชาชนทั่วไป ต่อมานางนพมาศหรือท้าวศรีจุฬาลักษณ์สนมเอกของพระร่วง ได้คิดประดิษฐ์ดัดแปลงเป็นรูปกระทงดอกบัวแทนกรลอยโคม การลอยกระทงหรือลอยโคมในสมัยนางนพมาศกระทำเพื่อเป็นการสักการะรอยพระพุทธบาทที่แม่น้ำนัมมทานที ซึ่งเป็นแม่น้ำสายหนึ่งอยู่ในแคว้นทักขิณาบถของประเทศอินเดีย ปัจจุบันเรียกว่า แม่น้ำเนรพุททา

การลอยกระทงของชาวเหนือ (ยี่เป็ง)

                การลอยกระทงของชาวเหนือ นิยมทำกันในเดือนยี่เป็ง (คือเดือนยี่หรือเดือนสอง เพราะนับวันเร็วกว่าของเรา 2 เดือน) เพื่อบูชาพระอุปคุตต์ซึ่งเชื่อกันว่าท่านบำเพ็ญบริกรรมคาถาอยู่ในท้องทะเลลึก หรือสะดือทะเลตรงกับคติของชาวพม่า

การลอยกระทงของชาวอีสาน (ไหลเรือไฟ)

                การลอยกระทงในภาคอีสาน เรียกว่าเทศกาลไหลเรือไฟจัดเป็นประเพณียิ่งใหญ่ในจังหวัดนครพนม โดยการนำหยวกกล้วยหรือวัสดุต่างๆ มาตกแต่งเป็นรูปพญานาคและรูปอื่นๆ ตอนกลางคืนจุดไฟปล่อยให้ไหลไปตามลำน้ำโขงดูสวยงามตระการตา

                นอกจากนี้ยังมีประเพณีลอยกระทงในประเทศต่างๆ เช่น ที่เขมร จีน อินเดีย โดยมีคติความเชื่อและประวัติความเป็นมาตรงกันบ้างแตกต่างกันไปบ้าง

การลอยกระทงในปัจจุบัน

                การลอยกระทงในปัจจุบัน ยังคงรักษารูปแบบเดิมเอาไว้ได้ตามสมควร เมื่อถึงวันเพ็ญพระจันทร์เต็มดวงในเดือน 12 ชาวบ้านจะจัดเตรียมทำกระทงจากวัสดุที่หาง่ายตามธรรมชาติ เช่น หยวกกล้วยและดอกบัว นำมาประดิษฐ์เป็นกระทงสวยงาม ปักธูปเทียนและดอกไม้เครื่องสักการบูชา ก่อนทำการลอยในแม่น้ำก็จะอธิษฐานในสิ่งที่มุ่งหวัง พร้อมขอขมาต่อพระแม่คงคาตามคุ้มวัดหรือสถานที่จัดงานหลายแห่ง มีการประกวดกระทง ประกวดนางนพมาศ และมีมหรสพสมโภชในตอนกลางคืน นอกจากนั้นยังมีการจุดดอกไม้ไฟ พลุ ตะไล ซึ่งในการเล่นต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ วัสดุที่นำมาใช้กระทง ควรเป็นของที่สามารถย่อยสลายได้ง่ายตามธรรมชาติ

 บทส่งท้ายเกี่ยวกับวันลอยกระทง

                ประเพณีการลอยกระทง น่าจะเป็นคติของชนชาติที่ประกอบกสิกรรม ซึ่งต้องมีน้ำเป็นปัจจัยสำคัญ เมื่อพืชพันธุ์ธัญญาหารเจริญงอกงามอุดมสมบูรณ์ จึงมีการลอยกระทงไปตามกระแสน้ำ เพื่อขอบคุณพระแม่คงคาหรือเทพเจ้าแห่งน้ำ อีกทั้งเป็นการแสดงความคารวะขออภัยที่ได้ลงอาบ หรือปล่อยสิ่งปฏิกูลลงน้ำ ไม่ว่าจะโดยตั้งใจหรือไม่ก็ตาม รวมทั้งเป็นการบูชาเทพเจ้าตลอดจนรอยพระพุทธบาท พระเจดีย์จุฬามณีฯลฯตามคติความเชื่อ หลังจากทำพิธีลอยกระทงแล้ว ก็จัดให้มีการละเล่นรื่นเริงสนุกสนาน เช่น การละเล่นพื้นเมือง การเล่นเพลงเรือ รำวงฯลฯ อันเป็นธรรมเนียมประเพณีที่ปฏิบัติสืบทอดกันมาตั้งแต่ครั้งโบราณ

                 ความมุ่งหมายของการลอยกระทงมีอยู่หลายประการ เช่น การขอขมาต่อพระแม่คงคาการบูชารอบพระพุทธบาท การลอยเคราะห์โรคภัยและทุกข์โศกให้ไหลไปกับสายน้ำ ฯลฯ กิจกรรมดังกล่าวนี้จะจัดขึ้นในเดือน 12 โดยนับวันตามจันทรคติ หรือราวเดือนพฤศจิกายน

กิจกรรมต่างๆ ที่ควรปฏิบัติในวันลอยกระทง

                1. นำกระทงไปลอยตามแม่น้ำลำคลอง หรือตามแหล่งน้ำที่มีการจัดพิธี

                2. ให้การสนับสนุนกิจกรรมต่างๆ ในวันลอยกระทง เช่น การประกวดกระทง ประกวดนางนพมาศ การละเล่นพื้นเมือง เช่น รำวง เพลงเรือ เพื่อสืบสานวัฒนธรรมไทย

                3. จัดนิทรรศการ หรือพิธีการลอยกระทง เพื่อเผยแพร่และอนุรักษ์ประเพณีไทย

                4. จัดรณรงค์ให้มีการใช้วัสดุจากธรรมชาติมาทำกระทง เพื่อไม่ให้เกิดมลภาวะแก่แม่น้ำลำคลอง

  

สรุปเหตุผลในการลอยกระทง

1. เพื่อขอขมาแก่พระแม่คงคา เพื่อบูชารอยพระพุทธบาทและบูชาเทพเจ้า ตามคติความเชื่อ

2. เพื่อรักษาขนบธรรมเนียมของไทยไว้ มิให้สูญหายไปตามกาลเวลา

3. เพื่อรู้ถึงคุณค่าของน้ำหรือแม่น้ำลำคลอง อันเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิต

ข้อมูลจาก www.banfun.com 

ความคิดเชิงอนาคตเกี่ยวกับวันลอยกระทง

                เป็นประจำทุกปีที่เมื่อถึง "วันลอยกระทง" หลายคนมักจะมองว่าวันนี้เป็นวัน"เสียสาว" เช่นเดียวกับ "วันวาเลนไทน์" ซึ่งก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าน่าเป็นห่วงจริงๆ เพราะด้วยบรรยากาศครึกครื้นแฝงโรแมนติกแบบนี้ อาจทำให้ "วัยโจ๋" ทั้งหลายคึกคะนองและพลั้งเผลอใจ ใช้เทศกาลสำคัญนี้ไปมีเพศสัมพันธ์ครั้งแรก แล้วละเลยไปว่าอนาคตไว้ไปคิดทีหลัง ผลที่อาจตามมาก็คือ"ท้องก่อนวัยอันควร"

                อย่างไรก็ตาม แม้จะมีเรื่องที่น่าเป็นห่วงหลายเรื่อง แต่หากมองในมุมบวก วันลอยกระทง ซึ่งตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ปีนี้ตรงกับวันพุธที่ 28 พ.ย. เป็นประเพณีอันดีงาม ที่ส่งเสริมสถาบันครอบครัว ให้ทำกิจกรรมร่วมกัน เติมเต็มความรัก ความอบอุ่น รวมทั้งยังเป็นการสืบทอดวัฒนธรรมไทยให้คงอยู่ต่อไป

ประเพณีลอยกระทงเป็นการแสดงออกถึงความกตัญญู รู้จักสำนึกถึงคุณค่าของน้ำ ที่ใช้อุปโภคบริโภคทุกวัน สะท้อนถึงวัฒนธรรมที่ดีงามของไทย และอยากให้เด็กและเยาวชนคำนึงถึงคุณค่าของวันนี้ และควรรักษาสิ่งแวดล้อม ใช้วัสดุทำกระทงต้องไม่ทำให้ น้ำเสีย ส่วนการรื่นเริงก็คงเป็นไปตามประเพณีและควรอยู่ในขอบเขต

                "ปัจจุบันรูปแบบการลอยกระทงก็เปลี่ยนไป หลายหน่วยงาน อาจจะมีรูปแบบใหม่ในการลอยกระทง คนที่ไม่สะดวกเดินทาง การลอยกระทงออนไลน์ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง ใครไม่สะดวกก็ร่วมลอยกระทงออนไลน์ได้ที่ www.culture.go.th" แต่ถ้าใครสะดวกควรลอยกระโดยการใช้กระทงที่ทำจากวัสดุธรรมชาติ

                ในวันลอยกระทงเด็กจะได้รับอนุญาตออกจากบ้านตอนค่ำไปเที่ยวกับเพื่อน อยากให้ผู้ปกครองดูแลบุตรหลานใกล้ชิด โดยเฉพาะเด็กอายุ 15-18 ปี สะท้อนมุมมองในเชิง"คิดบวก" ว่า ลอยกระทงเป็นประเพณีที่คนไทยขอขมาพระแม่คงคา จึงปฏิบัติเป็นประเพณีสืบต่อกันมา แต่ทุกวันนี้ค่านิยมที่วัยรุ่นไทยปฏิบัติต่อประเพณีนิยมนี้ กลับเป็นช่วงเวลาที่นัดแนะกันออกมาเที่ยว และหาที่สังสรรค์ดื่มเหล้าเบียร์จนเลยเถิดบานปลาย ไม่สนใจหัวอกคนเป็นพ่อแม่ว่าจะเป็นห่วงอย่างไร "เด็กส่วนใหญ่เมื่อยังเล็กจะชอบประเพณีต่างๆ เพราะได้เล่นสนุกกับครอบครัว แต่เด็กสมัยนี้กลับให้ความสำคัญกับเพื่อนหรือแฟนมากกว่า ที่สำคัญเด็กสมัยใหม่ไม่ค่อยได้รับการปลูกฝังเรื่องคุณธรรม จริยธรรม และประเพณีของไทย จึงกลายเป็นช่วงเทศกาลเสียสาว ทำให้ท้อง และไปสู่การทำแท้ง เพราะไม่คิดถึงผลลัพธ์ที่จะตามมา"

                ปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ค่านิยมของเด็กเป็นเช่นทุกวันนี้ คือวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไปของพ่อแม่ สมัยนี้ต้องปากกัดตีนถีบ โดยเฉพาะคนเมือง จึงไม่มีเวลาอบรมลูกหลานแตกต่างกับพ่อแม่ผู้ปกครองที่อยู่ในชนบท ซึ่งเด็กได้รับการดูแลเอาใจใส่จากครอบครัวใหญ่ ที่มีทั้ง ปู่ ย่า ตา ยายชี้แนะสิ่งที่ถูกให้กับเด็ก "สมัยเด็กๆ หนูจะไปลอยกระทงกับคุณพ่อคุณแม่ ได้ไปดูพลุสนุกมาก ขนาดที่ว่าปีไหนฝนตกก็หงอยไปเลย แต่พอโตขึ้นก็ไม่ค่อยได้ไปลอยกระทงแล้ว จึงอยากฝากให้ทุกคนนึกถึงความสุขที่ได้รับจากครอบครัว และวัตถุประสงค์ของขนบธรรมเนียมประเพณีนี้"

ที่มา : หนังสือพิมพ์ข่าวสด

กิจกรรมที่ได้ร่วมทำเนื่องในวันลอยกระทงกับมหาวิทยาลัยขอนแก่น

ร่วมเดินขบวนในวันลอยกระทงมหาวิทยาลัยขอนแก่น'55

ลอย ลอย กระทง อิอิ

ลอยกระทงปีนี้ได้ไปลอยกับเพื่อนๆที่น่ารัก มีความสุขมากๆ หลังจากที่ไม่เคยลอยกระทงมาหลายปี ได้ปล่อยปลาไหล ซึ่งมีความเชื่อว่าช่วยด้านการงานให้ราบรื่นขึ้น ปล่อยหอยขมซึ่งมีความเชื่อว่าจะมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข คืนนั้นสนุกสุดๆ ได้ทำอะไรหลายอย่างทั้งสอยดาว จับฉลาก ตักไข่ปลา (ได้ตุ๊กตาด้วย กิกิ) ฯลฯ

  

เราทั้งหลายชายหญิง สนุกกันจริง วันลอยกระทง

บทเพลงวันลอยกระทง